Trong khu vực Vịnh Hạ Long hiện có cộng đồng cư dân sinh sống từ lâu với những nét văn hóa độc đáo riêng biệt. Hầu hết cộng đồng cư dân này có nguồn gốc từ 2 làng thủy cư Giang Võng, Trúc Võng xưa (đầu thế kỷ XX) nằm ở khu vực hai bên bờ vịnh Cửa Lục, huyện Hoành Bồ, nay thuộc phường Cao Xanh và Bãi Cháy (Thành phố Hạ Long).

      Hiện trên Vịnh Hạ Long có 618 nhà bè, 2.214 nhân khẩu sinh sống tại các làng chài: Ba Hang, Cửa Vạn, Vông Viêng, Cống Đầm... Các làng chài này do UBND phường Hùng Thắng (Thành phố Hạ Long) trực tiếp quản lý.

    Cộng đồng ngư dân trên Vịnh hiện được chính quyền địa phương và Ban Quản lý Vịnh Hạ Long quản lý khá chặt chẽ, trên cơ sở các quy hoạch làng chài, các điểm nuôi trồng thủy sản, quy định vị trí neo đậu, quy định quản lý môi trường. Ngoài ra, ngư dân còn được đăng ký biển nhà bè, cấp chứng minh thư, khôi phục hương ước làng chài… Việc di chuyển dân từ trên bờ xuống Vịnh đã được quản lý.

Khu dân cư Cửa Vạn

     Nghề nghiệp chủ yếu của cư dân sống trên Vịnh hiện nay là đánh bắt, nuôi trồng kinh doanh hải sản phục vụ du lịch và bán hàng tạp hóa.    

     Phương tiện cư trú, sinh sống chủ yếu của họ là nhà bè, ngoài ra có một số ít cư trú sinh hoạt trên thuyền gỗ nhỏ và vừa.
     Chính quyền địa phương và Ban Quản lý Vịnh Hạ Long xác định cư dân sống trên Vịnh là một trong những chủ nhân quan trọng của di sản đã thường xuyên tổ chức tuyên truyền nâng cao nhận thức cộng đồng, khuyến khích các hoạt động tham gia quản lý bảo vệ di sản như: thu gom xử lý rác thải, bảo vệ các giá trị hang động, động thực vật trên đảo, ngăn chặn hành vi đánh bắt thủy sản bằng các hình thức hủy diệt... Nhiều ngư dân đã tích cực tham gia mạng lưới cộng tác viên bảo vệ Di sản do Ban Quản lý Vịnh Hạ Long tổ chức. Ngoài ra còn triển khai nhiều chính sách hỗ trợ về kỹ thuật đánh bắt nuôi trồng thủy sản, chuyển đổi sinh kế với một số nghề thủ công, mô hình du lịch cộng đồng cũng như hỗ trợ về giáo dục đào tạo, đời sống văn hóa tinh thần cho tất cả đối tượng ngư dân sinh sống trên Vịnh.